بسیاری از مردم نمیدانند علت ریزش مو چیست. علل ریزش مو به عوامل مختلف ازجمله ژنتیک (این عاملی است که معمولاً موجب طاسی یا آلوپسی میشود)، بیماری (مثل بیماری تیروئید) و داروهایی که مصرف میکنید، بستگی دارد. بهترین راه برای کشف علل ریزش مو و اینکه آیا قابل پیشگیری هست یا نه، مراجعه به پزشک است.
علت ریزش مو در مردان و زنان به سبک زندگی آنها هم بستگی دارد. عواملی مثل استرس، قرار گرفتن در معرض مواد شیمیایی یا اشعه فرابنفش، سیگار کشیدن و مصرف الکل میتوانند محرک یا تشدیدکننده ریزش مو باشند و بر کیفیت و زمان بهبودی پس از جراحی کاشت مو هم تأثیر بگذارند). همچنین باید بدانید که برخی انواع مدل مو مثل موی بافته، دماسبی محکم و اکستنشن مو موجب ایجاد تنش و تروما در فولیکول مو میشوند که خود به ریزش مو دامن میزند.
ریزش مو با الگوی مردانه (آلوپسی آندروژنیک)
رایجترین شکل ریزش مو در مردان است که طبق پژوهشی بین 50 تا 70 درصد مردان را در طول زندگی تحت تأثیر قرار میدهد. در این عارضه حجم موهای سر کم میشود و موهای انتهایی ضخیم جای خود را به موهای نازکتر و ظریفتر میدهند.
همچنین مدتزمان فاز آناژن (رشد) چرخه رشد مو کاهش و مدتزمان فاز تلوژن (استراحت) این چرخه افزایش مییابد. نتیجه آن، ظاهر شدن موهای نازکتر است که اندازه و تعداد فولیکولهای آنها کاهش یافته است.
این عارضه معمولاً موروثی است. طبقهبندی ریزش مو با الگوی مردانه معمولاً با استفاده از مقیاس ریزش موی همیلتون-نوروود انجام میشود که شدت ریزش مو را بر اساس ناحیه درگیر و گستردگی ریزش مو طبقهبندی میکند. مردان در اکثر موارد، ریزش مو را در قسمت خط موی جلوی سر و ورتکس (تاج) تجربه میکنند. با وجود اینکه این عارضه برای بیماران اضطرابآور است اما درمانها جراحی و دارویی زیادی برای آن وجود دارد. در حال حاضر، تنها داروی مورد تأیید FDA برای درمان ریزش مو با الگوی مردانه ماینوکسیدیل موضعی و فیناستراید خوراکی است. بسیاری از دستگاههای نوردرمانی با طول موج پایین (LLLT) هم برای درمان آلوپسی آندروژنیک مورد تأیید FDA هستند. گزینههای دیگری مثل دوتاستراید، فیناستراید موضعی، ماینوکسیدیل خوراکی و پلاسمای غنیشده با پلاکت هم وجود دارند. جراحی کاشت مو، راهحل دائمیتر با نتایج چشمگیرتری برای بیماران است. محصولات پنهان کننده طاسی هم بسیار رایج و مؤثر هستند.
ریزش مو با الگوی زنانه (آلوپسی آندروژنیک)
این عارضه مشابه چیزی است که مردان تجربه میکنند و رایجترین علت ریزش مو در زنان هم هست. در اینجا هم ریزش مو درنتیجه کوچک شدن فولیکولهای مو است. برخلاف مردان که ریزش مو را در قسمت خط موی جلو و ورتکس تجربه میکنند، معمولاً خط موی جلوی زنان باقی میماند و ریزش مو در یک یا دوسوم جلوی سر اتفاق میافتد.
این الگوی ریزش مو در مقیاس لودویگ 1 تا 3 قرار میگیرد و به آن الگوی «درخت کریسمس» هم میگویند چون در قسمت میانی عریض میشود. برخی زنان کمپشت شدن را در همه قسمتهای سر تجربه میکنند.
این عارضه هم مانند ریزش مو با الگوی مردانه با ترکیبی از روشهای دارویی و جراحی درمان میشود. برای زنان، تنها درمان دارویی مورد تأیید FDA ماینوکسیدیل موضعی است اما استفاده از داروهای دیگر ازجمله اسپیرونولاکتون، قرصهای ضد بارداری، فیناستراید و دوتاستراید هم موفقیتآمیز بوده است. دستگاههای نوردرمانی با طول موج پایین (LLLT) هم برای درمان ریزش مو با الگوی زنانه مورد تأیید FDA هستند. جراحی کاشت مو برای زنان هم مثل مردان گزینه بیخطر و مؤثری است که نتایج دائمیتر و چشمگیرتری دارد.
ریزش موی موقتی
طاسی موقتی علل مختلفی دارد. برخی از بیماریها میتوانند علت کمپشت شدن موقتی مو باشند اما ریزش موقتی مو در مردان معمولاً به دلیل کمکاری تیروئید است. وقتی این مشکل درمان شود معمولاً کمپشت شدن موقتی موها متوقف میشود. برای اینکه مطمئن شوید که آیا علت ریزش موهایتان این عارضه زمینهای است باید به پزشک مراجعه کنید. علل بالقوه دیگر برای طاسی موقتی عبارت است از: بیهوشی عمومی، تب بالا، ترومای جسمی و شیمیدرمانی. ریزش موقتی موها در زنان میتواند به دلیل کمبود آهن در بدن به علت خونریزی شدید قاعدگی یا بارداری باشد. این نوع ریزش مو با کمک مکملهای آهن و درمانهای دارویی متوقف میشود.
استرس زیاد هم موجب طاسی موقتی میشود. با وجود اینکه این نوع ریزش موی موقتی کاملاً شناختهشده نیست اما عوامل هیجانی و هورمونی موجی ریزش غیرعادی و زیاد مو میشود. درمجموع، در این نوع ریزش موی موقتی، موها پس از 3 تا 4 ماه دوباره رشد خواهند کرد.
آلوپسی سیکاتریسیل اولیه
در این گروه از بیماریها، تخریب التهابی ساختارهای فولیکول مو موجب ریزش موی دائمی میشود. هدف اصلی درمان این عارضه، کاهش التهاب زمینهای و علائم ناشی از آن ازجمله خارش، سوزش، حساسیت به لمس و ریزش مو است.
لیکن پلانوپیلاریس (LPP)
یکی از انواع آلوپسی سیکاتریسیل اولیه است که در آن یک یا چند ناحیه گرد یا بیضی طاس در وسط سر، دو طرف سر یا پشت سر ایجاد میشود.
بیماران گاهی دچار خارش، سوزش و حساست به لمس میشوند. معاینه سر معمولاً در مراحل اولیه پریفولیکولار اریتما (قرمزی اطراف فولیکول) و/یا هایپرکراتوز (پوستهپوسته شدن) را نشان میدهد. در ادامه بیماران دچار چندین علامت یا قرمزی پوست سر میشوند. بافتبرداری از پوست سر به تأیید تشخیص این عارضه کمک میکند. پاتولوژی پوست سر، وجود لنفوسیت ارتشاحی را اطراف ورودی (اینفاندیبولوم) فولیکولهای مو و از بین رفتن (تخریب) غدد سباسه نشان میدهد. FDA درمانی را برای این عارضه تأیید نکرده است.
گزینههای درمانی برای این عارضه عبارتاند از: کورتیکواستروئید موضعی و تزریقی داخل ضایعهای، داکسیسایکلین (تأثیر ضد التهابی دارد)، هیدروکسیکلروکین، متوترکسات، مایکوفنولات موفتیل و مسدودکنندههای خوراکی 5-آلفا ردوکتاز (فیناستراید، دوتاستراید). شواهدی وجود دارد که داروی دیابت پیوگلیتازون هم مؤثر است.
آلوپسی فیبروزه پیشانی
یکی از انواع آلوپسی سیکاتریسیل اولیه است که در آن روهای خط موی جلوی سر میریزد.
بسیاری از بیماران دچار ریزش موهای ابرو، خط ریش، بازو و پا هم میشوند. بیماران کمی دچار خارش یا حساسیت به لمس شدهاند اما با بررسی دقیق خط مو ممکن است اریتما (قرمزی) و هایپرکراتوز (پوستهپوسته شدن) کمی هم دیده شود. پاتولوژی پوست سر شبیه به پاتولوژی LLP است و وجود لنفوسیت ارتشاحی را اطراف ورودی فولیکولهای مو نشان میدهد. در مورد این عارضه هم هیچ درمان مورد تأیید FDA وجود ندارد ولی درمانهای اصلی آن عبارتاند از: کورتیکواستروئید موضعی و تزریقی داخل ضایعهای، داکسیسایکلین (تأثیر ضد التهابی دارد)، هیدروکسیکلروکین، متوترکسات، مایکوفنولات موفتیل و مسدودکنندههای خوراکی 5-آلفا ردوکتاز (فیناستراید، دوتاستراید). شواهدی وجود دارد که داروی دیابت پیوگلیتازون هم مؤثر است.
آلوپسی سیکاتریسیل مرکزی (CCCA)
این نوع از ریزش مو تقریباً بهطور اختصاصی در بیماران دارای نژاد آفریقایی و بیشتر در زنان دیده میشود.
این نوع ریزش مو بهتدریج به شکل دایره یا بیضی در ناحیه ورتکس (تاج) گسترش مییابد. بیماران دچار خارش، سوزش یا حساسیت به لمس در این نواحی میشوند. شواهدی وجود دارد که این عارضه موروثی است و احتمال کمی وجود دارد که به دلیل استفاده از محصولات آرایشی مثل شانههای داغ یا لوسیونهای نرمکننده مو باشد.
در مراحل اولیه، بافتبرداری از پوست سر به تأیید تشخیص این عارضه و شروع درمان بهمنظور جلوگیری از پیشروی بیماری کمک میکند. پاتولوژی پوست سر، وجود لنفوسیت ارتشاحی را در فیبروز و از بین رفتن غدد سباسه نشان میدهد. همچنین، غلاف ریشه داخلی، لایهلایه میشود. درمانهای رایج آن عبارتاند از: کورتیکواستروئید موضعی، داکسیسایکلین خوراکی (تأثیر ضد التهابی دارد) و کورتیکواستروئید تزریقی داخل ضایعهای.
فولیکولیت دکالوانس
این نوع از ریزش موی سیکاتریسیل بیشتر در مردان جوان دیده میشود اما زنان هم ممکن است دچار آن شوند.
در این عارضه روی سر بیماران زخمهای حساس به لمس و کبرهبسته دیده میشود که به نواحی گرد یا بیضیشکل طاس با تجمع فولیکولهای مجاور تبدیل میشود. ممکن است فرد دچار عفونت ثانویه باکتریایی (استافیلوکوک یا استرپتوکوک) یا قارچی شود. برای تشخیص باید کشت میکروب به همراه بافتبرداری از پوست سر انجام شود. برخلاف FFA و LPP، بافتبرداری پوست سر در این نوع عارضه وجود نوتروفیل ارتشاحی را نشان میدهد. درمان این عارضه با از بین بردن عفونت، کورتیکواستروئید موضعی و تزریقی داخل ضایعهای و داروهای ضد نوتروفیلی مثل داپسون صورت میگیرد. ترکیب ریفامپین و کلیندامایسین هم موفقیتآمیز بوده است.
سلولیت شکافنده
این نوع از ریزش مو تقریباً بهطور اختصاصی در مردان جوان دارای نژاد آفریقایی دیده میشود.
در این عارضه روی سر بیمار نواحی آبدار ناپایدار دیده میشود که به مجرای همریز حاوی چرک استریل تبدیل میشود. پاتولوژی پوست سر وجود نوتروفیل ارتشاحی را نشان میدهد و کشت باکتریایی و قارچی این عارضه معمولاً منفی است. این عارضه معمولاً با آنتیبیوتیکهای خوراکی مثل داکسیسایکلین یا سولفامتوکسازول/تریمتوپریم درمان میشود. درمان این عارضه دشوار است اما داروهای بیولوژیک جدید مثل آدالیموماب نویدبخش بودهاند.
لوپوس اریتماتوز دیسکوئید (DLE)
با نام لوپوس پوستی مزمن هم شناخته میشود. این عارضهای خودایمنی و زخم ساز است که به پوست و مو محدود میشود. این عارضه بیشتر در بیماران دارای نژاد آفریقایی و بعضاً بیماران دارای نژاد قفقازی دیده میشود. در این عارضه در نواحی در معرض نور خورشید مثل پوست سر، گوشها و صورت، یکی یا چند پلاک فلس-مانند قرمزرنگ دیده میشود.
با گذشت زمان، این پلاکها به صوت زخمهای فرورفته و تغییر رنگ یافته بهبود مییابند. بیماران ممکن است دچار پلاگ فولیکولی و ریزش مو شوند. پاتولوژی پوست سر وجود لنفوسیت ارتشاحی بریسک را نشان میدهد که بر ساختارهای پوست و مو تأثیر میگذارد.
فقط 5% بیماران دچار پیشروی بیماری و لوپوس سیستمیک میشوند. کسانی که دچار این عارضه میشوند بیشتر در خطر ابتلا به برخی سرطانهای پوست ازجمله سرطان سلول سنگفرشی در زخمهای مزمن هستند. درمان این عارضه با هدف ماهش التهاب و زخم ناشی از آن صورت میگیرد. علاوه بر قرار نگرفتن در معرض نور خورشید و محافظت در برابر آن، درمانهای اصلی این عارضه عبارتاند از: استروئیدهای موضعی و تزریقی داخل ضایعهای و هیدروکسیکلروکین.
آکنه فولیکولیت کلوئیدالیس
این عارضه بیشتر در مردان جوان دارای نژاد آفریقایی دیده میشود. این عارضه با برآمدگیهای کوچک دارای خارش در پشت گردن شروع میشود که شبیه به زخمهای کلوئید است. ممکن است زخمها بزرگ و همریز شوند و نواحی وسیعی از گردن و پشت سر را بپوشانند.
تصور میشود که جراحات ناشی از کوتاه کردن مو در بروز این عارضه نقش دارند اما در هر صورت در زمره آلوپسی سیکاتریسیل اولیه قرار میگیرد. درمانهای آن عبارتاند از: کورتیکواستروئید موضعی و تزریقی داخل ضایعهای، رتینوئیدهای موضعی و برش جراحی اگر این نواحی بزرگ و بدمنظر شوند.
درماتوز چرکدانهای خورنده
این عارضه کمتر شناختهشده است اما به نظر میرسد در اثر جراحت شیمیایی یا فیزیکی در نواحی آسیبدیده از نور خورشید پوست بروز مییابد.
در متون علمی گزارششده بیمارانی با سابقه جراحی سرطان پوست (Mohs)، پرتودرمانی یا شیمیدرمانی با ایمیکیمود یا 5-فلوروراسیل دچار این عارضه شدهاند. پاتولوژی پوست سر ارتشاح التهابی مختلط معمولاً همراه با تجمع ثانویه باکتریایی را نشان میدهد. این عارضه معمولاً با استروئیدهای قوی مثل کلوبتاسول و پاکسازی عفونتها بهبود مییابد.
آلوپسی سیکاتریسیل ثانویه
- علل تروماتیک – ریزش موی دائمی ممکن است در اثر جراحت ناشی از حوادث ماشینآلات، جراحی مغز یا پوست سر، سوختگی، جراحی زیبایی مثل لیفت صورت یا ابرو یا حتی جراحی قبلی مو باشد. در اکثر موارد کاشت مو در این شرایط نتیجه میدهد اما قبل از جراحی باید هر بیمار بهخوبی ارزیابی شود.
- عفونت – عفونت در موارد نادر در ریزش مو نقش دارد و این در صورتی است که بیماران به مدت طولانی دچار کلوئید شده باشد. یکی از نمونههای آن شکلگیری کریون (تینهآ کاپتیس آبدار) است.
دلایل دیگر ریزش مو
تلوژن افلوویم
در این عارضه ریزش مو در همه نواحی سر و به دلیل وقایع مهم استرسزای روانی اتفاق میافتد. شایعترین علت آن زایمان است که زنان بین 3 تا 6 ماه پس از تولد نوزاد دچار ریزش موی شدید میشوند. علل دیگر آن شامل تب بالا، رژیم ضربتی یا کاهش وزن سریع، بیهوشی عمومی یا بیماری یا بستری شدن طولانیمدت در بیمارستان میشود. اختلالات هورمونی یا تیروئیدی، سوءتغذیه یا مصرف برخی داروها هم میتواند عامل این نوع ریزش مو باشد. تلوژن افلوویم ممکن است به دلیل رویدادهای مهم زندگی مثل مرگ عزیزان، طلاق یا شکست اقتصادی هم اتفاق بیفتد.
دلایل هورمونی
شروع یا توقف مصرف قرضهای ضد بارداری موجب ریزش مو میشود. بسیاری از زنان دچار سندروم تخمدان پلیکیستیک (PCOS) یا به دلایل دیگر (ازدیاد تستسترون اگزوژن در دوره قبل از یائسگی یا مصرف پروژسترون آندروژنیک در قرصهای ضد بارداری) دچار هایپرآندروژنیسم هستند. این نوع ریزش مو معمولاً با توقف مصرف مکملهای آندروژنیک یا مصرف اسپیرونولاکتون خوراکی که دارویی ادرارآور با خواص ضد آندروژن است، درمان میشود. برخی قرصهای ضد بارداری که حاوی دروسپیرنون هستند هم کمک میکند.
اختلالات تیروئیدی
بیمارانی که دچار کمکاری یا پرکاری تیروئید هستند دچار ریزش مو میشوند. شاید دچار ریزش یا کمپشت شدن ابروها هم بشوند.
سوءتغذیه
طبق متون علمی، پایین بودن سطح آهن، روی و ویتامین د هم با ریزش مو ارتباط دارد.
داروها
دوز بالای ویتامین آ، ایزوترتینوئین و برخی داروهای قلبی-عروقی مانند مسدودکنندههای بتا (متوپرولول، پروپرانولول) و هپارین با جرم مولکولی کم (در موارد نادر وارفارین) با ریزش مو ارتباط دارند. شواهدی وجود دارد که بیمارانی که دچار ریزش مو شدهاند به لحاظ ژنتیکی هم در معرض بیماری قلبی-عروقی هستند که در این صورت، داروها بیشتر تأثیر اختلاطی دارند تا تأثیر علی. برای اینکه بتوان تشخیص داد که علت ریزش مو مصرف داروی خاصی است، فرد باید 3 تا 6 ماه مصرف آن را قطع کند تا بفهمد ریزشم متوقف شده است یا نه و سپس اگر مایل بود دوباره مصرف دارو را شروع کند تا بفهمد ریزش مو دوباره شروع میشود یا نه. برای ارزیابی تأثیر دارو بر ریزش مو این روند باید 6 تا 12 ماه ادامه پیدا کند. بیماران باید قبل از قطع مصرف دارو با پزشک خود مشورت کنند تا این کار تأثیر خطرناکی بر سلامتشان نداشته باشد.
آناژن افلوویم
این نوع ریزش مو به دلیل اختلال در چرخه رشد مو در فاز آناژن که مرحله رشد فعالانه مو است، اتفاق میافتد. این نوع ریزش مو معمولاً پس از برخی اشکال شیمیدرمانی اتفاق میافتد. ریزش مو، 2 تا 4 هفته پس از شروع درمان اتفاق میافتد. در اکثر موارد، ریزش مو موقتی است اما در برخی موارد رشد مجدد مو بسیار کم است یا با تغییر بافت یا کالیبر آن همراه است. برخی داروهای شیمیدرمانی مثل بوسولفان و سایکلوفسفامید با ریزش موی دائمی در ارتباط هستند. مصرف همزمان ماینوکسیدیل موضعی، ریزش مو را به تعویق میاندازد و رشد مجدد آن را پس از درمان تسریع میکند.
آلوپسی آرهآتا
این نوع ریزش مو دلیل خودایمنی دارد که در آن نواحی طاس گرد یا بیضیشکل کوچک روی سر دیده میشود. این عارضه میتواند نواحی بزرگتر و مرتبطتر و همچنین ابروها، مژهها و موی بدن را هم تحت تأثیر قرار هد. این عارضه بیشتر در دوران کودکی اتفاق میافتد اما در سنین دیگر هم دیده شده است. فولیکولهای مو، قدرت ایمنی معمول خود را از دست میدهند و لنفوسیتها (سلولهای T) به آنها حمله میکنند. لنفوسیتها ممکن است ملانوسیتها (سلولهای رنگدانهای) را هم با فولیکولها در ارتباط هستند، هدف قرار دهند که در این صورت موها به رنگ سفید رشد خواهند کرد (پولیوز). آلوپسی توتالیس، ریزش همه موی سر است و بیمارانی که همه موهای بدنشان را از دست میدهند دچار آلوپسی یونیورسالیس میشوند. اوفیازیس اصطلاحی است که برای توصیف ریزش مو در پشت سر به کار میرود و درمانان بسیار دشوار است. درمانهای اصلی برای این عارضه عبارتاند از: کورتیکواستروئید موضعی و تزریقی داخل ضایعهای اما در موارد وخیمتر و مزمنتر باید درمانهای سیستمیک یا حتی درمانهای سرکوبکننده سیستم ایمنی مثل متوترکسات یا پردنیزون انجام شود. امروزه استفاده از مسدودکنندههای JAK برای درمان آلوپسی آرهآتا افزایش یافته است. اما بسیاری از موارد این عارضه خودبهخود و بدون هیچ نوع درمانی بهبود مییابند.
آلوپسی مثلثی مادرزادی
با نام آلوپسی مثلثی گیجگاهی هم شناخته میشود و در ناحیه پیشانی-گیجگاهی سر اتفاق میافتد. این عارضه معمولاً در اوایل دوران کودکی بروز مییابد و به اشکال مختلف ازجمله مثلثی، تخممرغی یا بادامی در خط موی جلو یا عقب دیده میشود. این عارضه با التهاب یا زخم همراه نیست. در پاتولوژی پوست سر تعدادی از فولیکولهای مو عادی هستند اما بسیاری از آنها کمحجم شدهاند. درمان اصلی برای بزرگسالان، جراحی کاشت مو است.
دلایلی تروماتیک
تریکوتیلومانیا (اختلال موکنی)
این عارضه در اثر خاراندن یا کندن وسواسی مو اتفاق میافتد. به دلیل اینکه علت بروز این عارضه رفتاری است در حوزه روانشناسی و اختلال وسواس فکری-عملی طبقهبندی میشود. معمولاً در دوره کودکی یا نوجوانی دیده میشود اما میتواند تا بزرگسالی هم ادامه پیدا کند. درمان این عارضه بدون کمک مشاور و/یا داروهای روانپزشکی بسیار دشوار است. شواهدی وجود دارد که ان-استیلسیستئین که با دریافتکنندههای GABA واکنش نشان میدهد به درمان این عارضه کمک میکند.
آلوپسی کششی
این نوع از ریزش مو در خط موی جلو و اطراف سر دیده میشود و اکثراً زنان نژاد آفریقایی دچار آن میشوند. این عارضه به دلیل محکم بافتن موها، اکستنشن چسبی یا دوختی یا استفاده از کلاهگیس و در مجموع هر نوع کشیدن بسیار محکم موها به عقب مثل موهای ژیمناستها یا مردان سیک که موهایشان را خیلی بلند میکنند، اتفاق میافتد. استفاده از ماینوکسیدیل موضعی و کاشت مو به بهبود آن کمک میکند.
آلوپسی ناشی از فشار
این عارضه به دلیل بستری و استراحت مطلق طولانیمدت در بزرگسالان و مدتهای طولانی به پشت خوابیدن در نوزادان اتفاق میافتد. همچنین ممکن است بیمارانی که جراحیهای طولانیمدت داشتهاند و سرشان به مدت طولانی روی تخت جراحی بوده هم دچار این عارضه بشوند. معمولاً بیماران چند هفته پس از وارد آمدن فشار به سرشان، ناحیه کاملاً طاس دایرهای شکلی با مرزهای مشخص روی سرشان مشاهده میکنند. در اکثر موارد موها مجدداً و کاملاً رشد خواهند کرد.
آلوپسی ناشی از پرتودرمانی
این نوع ریزش مو در اثر پرتودرمانی سر ایجاد میشود و ممکن است موجب ریزش دائمی مو شود. معمولاً با کاشت مو درمان میشود.
اختلالات ساقه مو
شکنندگی گرهای مو (موخوره)
به شکستن ساده ساقه مو میگویند. علت بروز این عارضه، استفاده بیش از حد از لوازم و تکنیکهای آرایشی (اتوی مو، هایلایت یا کرم نرمکننده) یا نواقص مادرزادی (آرژنوسوکسینیک اسیدمی، سیترولینمی، سندروم منکس) است. ظاهر این بیماری به دلیل حجم مویی که روی بالش، زمین یا حمام میریزد، شبیه به تلوژن افلوویم است. در بررسی میکروسکوپی این عارضه، موها شبیه جاروهایی هستند که از قسمت انتهایی به هم چسبیدهاند. درمان قطعی برای این عارضه وجود ندارد اما هدف درمان کاهش آسیب به ساقه مو است که با عدم تماس با مواد شیمیایی و ابزار داغ کننده میسر میشود.
تریکورکسیس اینواژیناتا
به این عارضه موی بامبویی هم میگویند که در آن ساقه موها در فواصل مختلف حالت گوی و کاسهای پیدا میکند. این یک عارضه نادر است که در سندروم نترتون و در ارتباط با ایکتیوزیس لیناریس سیرکومفلکسا اتفاق میافتد. همچنین با آتوپی هم ارتباط دارد. این عارضه معمولاً در دوران نوزادی بهصورت موهای تنک روی سر دیده میشود اما گاهی ابروها را هم تحت تأثیر قرار میدهد.
مونولتریکس
با نام موی گردنبندی هم شناخته میشود و موها ظاهری شبیه به گردنبند مهرهای دارند. بهصورت اتوزوم غالب به ارث میرسد و موجب میشود موها کوتاه و شکسته شوند. معمولاً در اوایل دوران کودکی بروز مییابد ولی ممکن است پس از بلوغ هم شروع شود.
پیلی تورتی
یک اختلال نادر است که در آن ساقه مو تخت میشود و روی محور خود میپیچد. در این عارضه موها معمولاً شکننده میشوند و میشکنند. این عارضه بهتنهایی یا در اثر سندروم منکس اتفاق میافتد.
موهای شیشهای تابخورده
با نام پیلی تریانگولی کانالیکولی یا موهای شانه نشده هم شناخته میشود. بیماران دارای موهای خشک و شق به رنگ بلوند نقرهای هستند و موهایشان به موهایشان مستقیم به سمت بیرون رشد میکند و شبیه شیشه الیافی تابخورده است. معمولاً در دوران کودکی مشاهده میشود و تا دوران نوجوانی بهبود مییابد.
سندروم آناژن سست
معمولاً دختران کوچک با موهای بلوند کوتاه که بهندرت موهایشان نیاز به کوتاه شدن دارد دچار این عارضه میشوند. ریزش مو در این بیماران بهصورت منتشر یا ناحیهای است و معمولاً ریزش موی مداوم دارند. بررسی میکروسکوپی، کوتیکول گرهای نزدیک به هم را نشان میدهد. معمولاً هیچ بیماری یا اختلال زمینهای همراهان نیست و کودکان در موارد دیگر سالم هستند. در اکثر موارد این عارضه در دوران جوانی خودبهخود بهبود مییابد.
سندروم آناژن کوتاه
همانطور که از نام این عارضه مشخص است، چرخه رشد مو در آن کوتاه است بهطوری که موها به رشد کامل نمیرسند و بهندرت نیاز به کوتاه کردن دارند. این عارضه مادرزادی است اما گزارشهایی از موارد خانوادگی وجود دارد که در آنها الگوی اتوزوم غالب موروثی دیده میشود. این عارضه معمولاً در کودکان 2 تا 4 سال تشخیص داده میشود.
عفونتها
سفلیس
نوعی بیماری مقاربتی است که عامل آن باکتری ترپونما پالیدوم است. سفلیس به دلیل اینکه شبیه به بسیاری از عارضههای پوستی است با نام «مقلد بزرگ» هم شناخته میشود و ریزش مو در آن اشکال مختلفی دارد. بهطور معمول، نواحی طاس در این بیماری شبیه به بیدخوردگی است اما ممکن است مانند تلوژن افلوویم، ریزش موی منتشر داشته باشد. در بررسی میکروسکوپی، معمولاً ارتشاحات التهابی با لنفوسیتها و سلولهای پلاسما دیده میشود. این بیماری با یک دوز پنیسیسیلین عضلانی درمان میشود.
تینهآ کاپیتیس
این عارضه در اثر عفونت قارچی پوست سر ایجاد میشود و بیشتر کودکان دچار آن میشوند. در اکثر موارد عامل بروز این عارضه چند ارگانیسم قارچی مختلف به نام درماتوفیت هستند که پوست، مو و ناخن را درگیر میکنند. خارش شدید یکی از شایعترین علائم آن است و پوست سر بیماران معمولاً پوستهپوسته میشود، موها میشکنند (روی پوست سر نقاط مشکی دیده میشود) و احتمالاً سر طاس میشود. به دلیل اینکه این عارضه در بین کودکان بسیار شایع است در موارد ریزش موی کودکان باید به تینهآ کاپیتیس مشکوک شد. تشخیص این عارضه معمولاً از طریق کشت قارچی که چند هفته رشد آن طول میکشد، قطعی میشود. درمان قطعی آن با داروهای ضد قارچ خوراکی مثل تربینافین یا گریزئوفولوین انجام میگیرد.
نارویش مادرزادی پوست
این عارضه یک نقص مادرزادی ناحیهای در پوست است که بیشتر در پوست سر دیده میشود. این عارضه هنگام تولد به شکل یک زخم فرورفته یا ساییدگی بیضیشکل دیده میشود. یک طوق مو که حلقهای از موهای تیره بلند حاشیه این نقص را احاطه کرده در محل این عارضه دیده میشود. با وجود اینکه در اکثر موارد بیمار مشکل دیگری ندارد و کاملاً سالم است، در برخی موارد این عارضه با ناهنجاری اسکلتی یا اختلال ژنتیکی (سندروم بارت، هایپوپلاسی پوستی کانونی) همراه است که باید با عکسبرداریهای متعدد مشخص شود. تنها درمان آن مراقبت از جراحت است تا زمانی که کاملاً بهبود یابد.
آناژن افلوویم
این نوع ریزش مو معمولاً پس از برخی اشکال شیمیدرمانی اتفاق میافتد. ریزش مو، 2 تا 4 هفته پس از شروع درمان اتفاق میافتد. برخلاف تلوژن افلوویم، تأخیر 3 تا 6 ماهه ندارد. در اکثر موارد، ریزش مو موقتی است اما در برخی موارد رشد مجدد مو بسیار کم است یا با تغییر بافت یا کالیبر آن همراه است. برخی داروهای شیمیدرمانی مثل بوسولفان با ریزش موی دائمی در ارتباط هستند. استفاده از ماینوکسیدیل، دوره ریزش مو را کاهش میدهد اما از آن جلوگیری نمیکند. استفاده از این دارو برای بیماران در حال شیمیدرمانی به دلیل بدخیمیهای خونی توصیه نمیشود.
مشکلات پوست سر
پوست سر دچار مشکلات متعددی میشود که آن را خارش، ریزش مو و پوستهپوسته شدن میکند. اکثر این مشکلات با داروهای موضعی مخصوص پوست سر رفع میشوند. یکی از شایعترین این مشکلات، شوره سر است که موجب میشود سلولهای مرده پوست از سر جدا شده و روی شانهها بریزند. با وجود اینکه این مشکل مزاحمت ایجاد میکند و از جذابیت فرد میکاهد اما اساساً به بخش زیبایی مربوط میشود. شوره سر موجب خشکی پوست، ریزش مو یا عوارض جدیتر نمیشود و عموماً با استفاده از شامپوهای ضد شوره حاوی کتوکونازول، پیریتیون روی یا سلنیوم اکسید برطرف میشود.
مشکلات رایج دیگر پوست سر عبارتاند از: چربی بیش از حد (سبوریا) و پوستههای چربی که به پوست مرطوب، دارای خارش و ملتهب سر چسبیدهاند (درماتیت سبورئیک). درماتیت سبورئیک شدیدترین عارضه است که باید توسط متخصص پوست و مو یا پزشکان دیگر درمان شود. خارش پوست سر و ریزش مو بهندرت باهم ارتباط دارند اما خاراندن زیاد پوست سر موجب شکستن مو میشود.
درمانهای دارویی برای ریزش مو
داروهای روانگردان
- لیتیوم
- والپروات سدیم
- SSRIها (فلوکسیتین)
داروهای ضد انعقاد خون
- هپارینهای LMW (انوکساپارین، دالتپارین)
- وارفارین
داروهای قلبی-عروقی
- مسدودکنندههای بتا (متوپرولول، پروپرانولول)
- بازدارندههای ACE (کاپتوپریل)
قطع مصرف داروهای ضد بارداری
رتینوئیدها
- آسترتین
- ایزوترتینوئین
- مکملهای ویتامین آ
داروهای ضد میکروب
- ایزونیازید
- داروهای ضد ویروس پسگرد (ایندیناویر)
آناژن افلوویم
عوامل شیمیدرمانی
- عوامل آلکیلهکننده (سایکلوفسفامید)
- آنتراسایکلینها (دانوروبیسین، ایداروبیسین)
- تاکسانها (پاکلیتاکسل، دوسهتاکسل)
- وینکا آلکالوئیدها (وینبلاستین، وینکریستین)
- اتوپوزید
- بازدارندههای توپوایزومراز-1 (توپوتیکان، ایرینوتیکان)
- جمسیتابین
پرتودرمانی
آلوپسی آندروژنیک (AGA)
عوامل آندروژنیک: ممکن است AGA را شدت بخشند
- تستسترون
- استروئیدهای آنابولیک
- DHEA
- لوونورژسترول (میرنا، برخی قرصهای ضد بارداری)
لیست داروها از منابع زیر استخراج شده است:
- Patel M, Harrison S, Sinclair R. Drugs and hair loss. Dermatol Clin. 2013;31(1):67-73.
- Valeyrie-Allanore L, Obeid G, Revuz J. Ch. 21, Table 21.15. In J.L. Bolognia, J.V. Schaffer, J. V., & L. Cerroni, (Eds.), Dermatology (4th Edition). Spain: Elsevier, 2018.
منبع: